inleiding

 

Dataficatie en de korte voedselketen

 
 

We leven in een digitaal verbonden wereld. Processen en procesketens zijn datagedreven, digitaal en geautomatiseerd. We doen onze bankzaken online, shoppen bij webwinkels, streamen onze muziek naar onze huiskamer, boeken online onze reizen, en onderhouden digitaal contacten met de hele wereld. Hierbij laten we een stevig spoor van data achter, een bron voor nieuwe procesketens, business en verbindingen.

 

PLATFORM ECONOMIE

Vele business ketens zijn intussen ook op deze wijze gedataficeerd en vormen een basis voor nieuwe business-modellen waarbij in toenemende mate platformen vraag en aanbod digitaal met elkaar verbinden. Denk bijvoorbeeld aan initiatieven zoals Werkspot (bouw), Popupfleet (logistiek), SnappCar (mobiliteit) en recruitment (Linkedin). We spreken van een platformeconomie waarbij economische activiteiten van vraag en aanbod middels digitale platformen worden gefaciliteerd.

 

DATAFICATIE IN DE AGROFOOD

Dataficatie en de gevolgen ervan vinden ook plaats in de agrofoodketen. Dataficatie zorgt voor innovaties en disruptieve verdienmodellen die leiden tot ingrijpende veranderingen in de verhoudingen tussen de schakels in de keten van de agrofoodsector. Dataficatie zal onder andere leiden tot nieuwe ketens en mogelijk tot directe verbindingen van producent (de boer) met de consument. De kloof wordt hiermee verkleind en stelt de producent in staat op geheel nieuwe wijze toegevoegde waarde te creëren in de agrofoodketen.

Er ontstaan mogelijkheden voor het benaderen en bedienen van een groeiende groep consumenten die geïnteresseerd is in ‘niche producten’ met aandacht voor milieu en maatschappelijke aspecten van de voedselproductie.

 

Korte Keten

De korte voedselketen is dus niet per se gebonden aan geografische aspecten (foodmiles) maar heeft ook te maken met economische (wie heeft de macht in de keten?) ecologische (effect op milieu, biodiversiteit, bodem etc.) en sociale aspecten (vertrouwen van de consument, transparantie), zie tekstkader hieronder. 

 

Korte keten 1.0

De afzet van producten via deze korte ketens groeit. In eerste instantie via huisverkoop bijvoorbeeld middels boerderijwinkels, eierautomaten, melktap automaten, enzovoorts. Maar ook online groeit de omzet, veelal via zelfontwikkelde webwinkels. Het aantal ondernemers in de foodsector dat uitsluitend kiest voor verkoop via een webwinkel, is in 2017 met maar liefst 14% toegenomen t.o.v. 2016 (CBS).

Webwinkels voor lokale producten beschouwen wij als online "korte keten 1.0". In deze 1.0 versie ontbreekt het nog aan bundeling van kennis en de mogelijkheid om samen te werken. Met name op het gebied van online marketing, e-commerce, slimme logistiek en ICT.

 

"Een korte keten is niets anders dan alleen of samen met partners door transparantie en data de binding met en het vertrouwen van de consument versterken."

Rob Morren (ABN AMRO)

 
 

Er wordt amper nog gebruik gemaakt van mogelijkheden die “dataficatie”  in de platformeconomie kan bieden bij het creëren en ontdekken van nieuwe innovatieve verbindingen in de keten, en het ontwikkelen van nieuwe vormen van ketensamenwerking. Het gevolg is bijvoorbeeld dat huidige webwinkels niet doorgroeien, onvoldoende volume creëren, stagneren en vroegtijdig moeten stoppen.

 

de tijd is rijp

Digitalisering vraagt om voortdurende actie, snelheid en slagvaardigheid. Ontwikkelingen op het gebied van e-commerce, online marketing, slimme logistiek gaan razendsnel. Er zijn grote partijen die investeren in nieuwe, datagedreven voedselketens. Wachten we af wat dit voor gevolgen gaat hebben voor de boer, voor de korte afzetketen, of gaan we zelf aan de slag? -

 
 

korte keten definitie

De term 'korte keten' wordt in verschillende contexten gebruikt. Het gaat hierbij vaak over de ‘afstand’ en over het aantal schakels in de keten. Maar ook de transparantie (traceerbaarheid) binnen de keten speelt een belangrijke rol bij deze term.
In de literatuur wordt vaak onderscheid gemaakt in drie vormen van korte ketens:
  • ‘Face-to-face’, waarbij de producent, de boer, direct contact heeft met de consument. Denk aan boerderijwinkels en zelfpluktuinen. Dit kan ook online zoals crowdbutching met o.a. Koop een koe.

  • Bij de ‘Proximate’ variant heeft de consument geen direct contact met de producent, maar krijgt de consument veel zekerheden en informatie over de herkomst van het voedsel. Bijvoorbeeld door het kopen in een lokale winkel, middels een consumentencollectief, of door gebruik te maken van een fulfilment organisatie die in een transparant proces zorgt voor het ophalen en distribueren van het voedsel. In deze zin is Hello Fresh geen onderdeel van een korte keten, en een organisatie als Boerschappen die de verbinding legt tussen consument en boer wel.

  • Tot slot is er de “Extended” variant, waarbij producten van verder weg komen, zelfs internationaal maar waarbij ze 1 op 1 zijn te herleiden naar de producent. Dat kan via een label, zoals fairtrade. Voorbeelden zijn Max Havelaar en Nature & More. -


 
 

initiatief

Korte Keten 2.0 - Lokaal en Digitaal

 
 

We gaan zelf aan de slag! In maart 2017 is een initiatief gestart onder de naam Korte Keten 2.0. Het initiatief is gericht op de ontwikkeling van een open online, digitaal “shared services” platform. Daarin worden kennis en faciliteiten geboden om Korte Keten Ondernemers (boeren) te ondersteunen bij het succesvol ontwikkelen en exploiteren van hun online markt propositie.

 

Lokaal en digitaal

In de korte keten 2.0 is er een professionele focus op de mogelijkheden die ‘online’ en dataficatie biedt middels het inrichten van een collectief platform. Dit platform is niet alleen een voorziening om je aanbod te plaatsen, maar tevens een plek waar  wisselwerking tussen vraag en aanbod plaatsvindt. Waar de consument (digitaal) in beeld is en centraal staat, waar de keten datagedreven en transparant gevolgd kan worden en er samenwerking ontstaat met ketenpartners zoals logistieke dienstverleners, verwerkers etc. De vele data die op deze wijze wordt verzameld functioneert als vliegwiel voor het verder ontwikkelen en optimaliseren van deze ketens, op weg naar nog betere business en waardeproposities voor de boer, sterker contact met de consument en meer transparantie.

 

 

aanpak

Samen met ondernemers en experts is  hiertoe een aantal ‘challenges’, hackathons, en mini pilots georganiseerd. Hierin is een aantal vraagstukken uitgewerkt op het vlak van markt/commercie/consument, ICT/data, logistiek, ketensamenwerking, transparantie, ondernemerschap/kennis, en tot slot de ‘governance’ van het platform. 

Bij elke challenge staat telkens de vraag vanuit de business en vanuit de consument centraal. Dit vormt een basis om in 2018 een eerste versie van een digitaal “shared services platform” te ontwikkelen. Het traject is uitgevoerd op basis van de principes van “design thinking”: learning by doing. Iteratief, en voortbouwend op voortschrijdend inzicht. Deze methodiek is vooral interessant om grip te krijgen op complexere problemen en processen.

 

Betrokken partijen

De Korte Keten Ondernemers zijn Brabantse boeren die zich oriënteren op de lokale nichemarkt. Zij hebben uitgesproken dat er behoefte is aan samenwerking met name op het gebied van marketing, data, ICT, Online en logistiek. Hierbij is aangesloten bij de Community of Practice Natuurlijk Boeren.

In 2017 zijn samen met verschillende kennisinstituten, ketenpartners en bedrijven de ontwikkelingen en kansen in beeld gebracht. Lees hier meer over de betrokken organisaties. -

  Shares Services Platform  Een platform met kennis en faciliteiten voor de Korte Keten Ondernemers.

Shares Services Platform Een platform met kennis en faciliteiten voor de Korte Keten Ondernemers.

 
 
 
 
  Lokale nichemarkt  Het initiatief komt vanuit de boeren die zich richten op de lokale nichemarkt.

Lokale nichemarkt Het initiatief komt vanuit de boeren die zich richten op de lokale nichemarkt.